Wiosna w plenerze

Jeszcze dziś na wschodzie kraju, w strefie oddziaływania chłodnego frontu atmosferycznego, występują ciągłe opady deszczu (które z czasem będą zanikać), a temperatura osiąga zaledwie 7°C. W niektórych miejscach (np. w Mikołajkach) zanotowano dobowe sumy opadów przekraczające 30 mm. W górach i w rejonie Podhala ostatniej nocy spadł nawet śnieg. Tymczasem w Polsce zachodniej i centralnej już dziś jest pogodnie za sprawą wyżu o nazwie Norbert z centrum nad Niemcami. Z czasem rozpogodzenie będzie obejmować coraz większy obszar naszego kraju. Nad Polskę napływa chłodne powietrze polarnomorskie o niskiej wilgotności, co w połączeniu z szybkim, radiacyjnym spadkiem temperatury w miejscach bezchmurnych może oznaczać pojawienie się lokalnych przymrozków tej nocy – dotyczy to głównie południowej części naszego kraju. W dniu jutrzejszym więcej słońca będzie już w całej Polsce, a temperatury maksymalne osiągną w granicach 13-17°C.

W kolejnych dniach w Europie Środkowej wystąpi adwekcja ciepłej masy powietrza z kierunków południowych, a temperatury już w niedzielę mogą przekraczać u nas 25°C. Po weekendzie ma być jeszcze cieplej, ale prognozowany jest napływ wilgotnego i chwiejnego powietrza pochodzenia czarnomorskiego. Może to oznaczać wystąpienie bardzo aktywnych elektrycznie burz wewnątrzmasowych z ulewnymi opadami deszczu. Z racji dość odległego terminu (i wynikającej z niego niepewności prognozy) trudno jednak teraz o więcej szczegółów – te (o ile to będzie konieczne) na pewno pojawią się na naszej stronie za jakiś czas. Jak widać, po wyjątkowo zmiennym kwietniu (z miesięcznymi amplitudami przekraczającymi 35°C) nadzwyczaj duże wahania temperatury mają swój dalszy ciąg również w maju. Ostatnio nie mogą nas dziwić nawet upały i przymrozki występujące w ciągu jednego tygodnia, a częste zmiany ubioru powodują problemy z określeniem bieżącej pory roku. W końcu żyjemy w klimacie umiarkowanym o nieumiarkowanych zmianach.

Spodziewana siła uskoku prędkościowego wiatru z warstwy 0-6 km AGL wraz z energią CAPE (ESTOFEX)

W kolejnych kilkudziesięciu godzinach dynamiczna aura spodziewana jest w Europie Południowo – Zachodniej. Nad Półwysep Iberyjski znad wód Północnego Atlantyku wędruje aktywny front chłodny, który jutro przyniesie tam załamanie pogody. Szczególnie groźne wyliczenia modeli numerycznych są dla części Hiszpanii oraz południowych rejonów Francji, gdzie strefa frontu atmosferycznego znacząco zwolni i zacznie podlegać zaburzeniom falowym. Cały ten proces ma mieć miejsce w środowisku wyraźnie podwyższonej chwiejności termodynamicznej (CAPE dla cząstki uśrednionej z dolnych 30 hPa ma wynieść od około 800 do 1400 J/kg) oraz silnych wiatrów w swobodnej troposferze związanych z długą falą górną. Jednocześnie wraz ze wzrostem wysokości w troposferze modele GFS i HIRLAM wyliczają bardzo silny spadek temperatury, co wraz z napływem suchszego powietrza w środkowej troposferze oraz obecnością znacznych warstw hamujących procesy konwekcji (szczególnie do godzin częściowo popołudniowych), spowoduje prawdopodobnie wystąpienie groźnego w kontekście możliwych silnych burz gradowych zjawiska Elevated Mixed Layer.

Wyliczana silna zbieżność wiatru w dolnej troposferze (model HIRLAM)

W tego typu przypadkach, gdy tylko zaistnieją warunki dla rozwoju silnych prądów wstępujących, dodatkowo przebijających inwersję nakrywającą (lub wtedy, kiedy zostanie ona „złagodzona”), może dojść do rozwoju groźnych superkomórek burzowych, stanowiących duże ryzyko wystąpienia opadów gradu o znacznej średnicy (jak dużej, to zależy od siły prądów wstępujących). 12 czerwca 2010 roku w Polsce odnotowaliśmy jeden z najpoważniejszych incydentów gradowych – z silnych burz zawierających rotujące prądy wstępujące, które uformowały się późnym popołudniem, wystąpiły opady gradu o wielkości aż ok. 5-10 centymetrów (z czego największy spadł w okolicach Radomia oraz na Ziemi Świętokrzyskiej). W dniu jutrzejszym potencjalne burze gradowe – o ile zostaną spełnione podane wyżej wymogi – mogą okazać się bardzo groźne. Szczególnie dynamicznie może być częściowo w środkowej oraz przede wszystkim północnej Hiszpanii i południowej Francji, gdzie na froncie możliwe jest pojawienie się zafalowania rosnącego do postaci niżu mezoskalowego, z czym wiązać się będzie istotne nasilenie pola wiatru oraz wystąpienie silnej konwergencji wiatrów w dolnej troposferze. Znaczna prędkość wiatru w swobodnej troposferze oraz wyraźna zmiana jego kierunku w dolnych warstwach troposfery będą potęgować znaczne uskoki prędkościowe i kierunkowe. Najsilniejsze uskoki – co związane będzie z długą falą – spodziewane są szczególnie w warstwie 3-6 km AGL (DLS do nawet 25-35 m/s, Shear 0-3  km AGL rzędu 15-20 m/s, SRH3 ponad 200 m2/s2). Będziemy mieć mieć warunki sprzyjające powstaniu silnych superkomórek, które mogą generować grad o średnicy do nawet ok. 4-6 cm (lokalnie jeszcze większy). Spore ryzyko może być również ze strony mocnych, a nawet punktowo niszczących wiatrów, uwzględniając znaczne niedosyty wilgoci w troposferze. Niewykluczone, że pod wpływem silnej konwergencji, powstałe po jakimś czasie początkowo pojedyncze ośrodki burzowe stworzą większy klaster burzowy, wędrujący na północny – wschód, m.in. w stronę południowej Francji.

Ciężkie, szare chmury (fot. A. Surowiecki)

W ciągu najbliższych godzin we wschodniej połowie kraju będziemy mieć do czynienia z bardzo deszczową pogodą. W wielu miejscach, zwłaszcza od Małopolski po Mazowsze, zaczęło padać już wczoraj. Dziś, oprócz opadów wielkoskalowych, dołączyły także silne opady konwekcyjne, a nawet burze. Prognozy przewidują, że w pasie od Podkarpacia po Mazury w ciągu najbliższych 24 godzin spadnie ponad 30 mm deszczu.

Sprawcą tej nieciekawej pogody jest układ niżowy znad Rumunii. Jego fronty sięgnęły na wschód Polski i przynoszą tam duże zachmurzenie i deszcz. Na krańcach wschodnich kraju (zwłaszcza na Polesiu, Podlasiu i Suwalszczyźnie) zdarzają się lokalne rozpogodzenia, ale tam piętrzą się też chmury burzowe. Dziś grzmiało już na Lubelszczyźnie i we wschodniej części woj. mazowieckiego. Burze z ulewnymi opadami deszczu mogą wystąpić jeszcze na wschód od linii Kętrzyn – Przemyśl. Lokalnie ulewy mogą powodować podtopienia i dość duże wezbrania wód w rzekach.

Pochmurna i deszczowa pogoda w dzielnicach wschodnich kraju utrzyma się do jutra do południa. Później nastąpi poprawa pogody i pojawią się rozpogodzenia. Niestety, nasz kraj będzie pod wpływem zimnej, polarnomorskiej masy powietrza, która nadpłynie do nas z północnego zachodu. W związku z tym w nocy z czwartku na piątek w wielu miejscach kraju mogą wystąpić bardzo silne spadki temperatur, przy czym na południu Polski przewiduje się temperatury rzędu -1 – -3°C. Przy gruncie mróz może być jeszcze silniejszy. Większe ocieplenie nadejdzie dopiero w sobotę.

Wyładowania atmosferyczne z wczorajszej burzy w rej. Grodziska Wielkopolskiego (fot. Mikołaj Lulkiewicz)

Najaktywniejsze formacje burzowe przetoczyły się nad dzielnicami zachodnimi i północnymi. Powszechne były zarówno superkomórki, jak i wielokomórkowe formacje burzowe z wbudowanymi strukturami liniowymi (na ogół, za wyjątkiem województwa kujawsko – pomorskiego, niezbyt rozległymi). Dynamiczny rozwój głębokiej konwekcji zaczął się około godziny 17:00 CEST w województwie lubuskim, gdzie wzdłuż silnej zbieżności wiatrów w dolnej troposferze, doszło do inicjacji klastrów burzowych. Szczególnie gwałtowne zjawiska notowano w Gorzowie oraz Zielonej Górze (włącznie z bliższymi i dalszymi okolicami) – występowały zarówno bardzo silne opady deszczu, jak i porywisty, miejscami wręcz niszczący wiatr, który był związany z działalnością propagujących z wiatrem formacji liniowych. Z biegiem czasu burze zaczęły podążać w stronę województwa wielkopolskiego, a wspomniany klaster znad Zielonej Góry kierował się prosto na Poznań, gdzie dotarł ok. godz. 21:15 CEST, nadal generując ulewne deszcze, silne porywy wiatru oraz znaczną ilość wyładowań atmosferycznych. W międzyczasie, na strefie głębokiej konwergencji w dolnej troposferze, tworzyły się kolejne ośrodki burzowe, które w zachodniej części woj. kujawsko – pomorskiego stworzyły kolejny klaster, a jego wielkość rosła wraz z dalszą wędrówką na wschód i północny – wschód. Jak wynikało z obrazów radarowych, wielokomórkowa formacja burzowa po minięciu Poznania straciła na swej aktywności, by w północno – wschodniej połowie Wielkopolski ponownie się reaktywować. Szczególnie groźna struktura uformowała się w woj. kujawsko – pomorskim (ok. godz. 22:50 CEST) – mieliśmy tam do czynienia ze zjawiskiem bow echo, na trasie którego spore zagrożenie stanowiły silne, a nawet niszczące porywy wiatru oraz ulewne opady deszczu. Z upływem czasu obydwa większe klastry podążały w stronę województwa warmińsko – mazurskiego, gdzie ostatecznie zaczęły tracić na swej aktywności.

Wyładowania atmosferyczne pomiędzy godz. 19:45 - 21:45 CEST (BLIDS.de)

Zanim groźne struktury burzowe dotarły nad znaczną część Polski Północnej, już wcześniej doszło tam do inicjacji konwekcji. Z obrazów radarowych można było odczytać, iż pojawiło się kilka superkomórek burzowych, które m.in. w województwie kujawsko – pomorskim stworzyły niezbyt rozległy klaster burzowy (godzina 19:20 CEST). Cała formacja burzowa – zgodnie z przepływem poziomym mas powietrza w swobodnej troposferze – wędrowała na północny – wschód z większą tendencją do skręcania na wschód, w stronę województwa warmińsko – mazurskiego. Szczególnie groźnie układ ten wyglądał nad Iławą i okolicami (w wielokomórkowej strukturze wykształciła się liniowa formacja, a przez dwa skany radarowe widoczne było nawet coś na kształt echa radarowego w kształcie haka – hook echo). Klaster ten ostatecznie przeszedł w pasie od Kujaw, aż po północne rejony Podlasia.

Drzewo po uderzeniu pioruna (fot. Mikołaj Lulkiewicz)

Łowcy burz należący do ekipy Skywarn, obok bieżących obserwacji i wydawania ostrzeżeń meteorologicznych, ruszyli także w teren. Szczególnie obszerna relacja z wczorajszej wyprawy została zamieszczona na naszym forum przez Mikołaja Lulkiewicza. Na zdjęciach zrobionych przez naszego kolegę widzimy zarówno piękno burzy, jak i niestety jej drugą, zdecydowanie bardziej złą, niszczącą stronę. Na paru fotografiach widoczne jest drzewo po uderzeniu pioruna (dosłownie w pobliżu budynku) – całe szczęście, że nikogo w tym czasie tam nie było. Swoją drogą jest to kolejny dowód na to, jak niebezpieczne jest przebywanie pod pojedynczymi drzewami (w czasie ostatnich, nie tak dawnych burz, mieliśmy śmiertelny przypadek rażenia piorunem dwóch chłopców, którzy schronili się przed burzą pod pojedynczym drzewem). Więcej informacji o niszczącej sile wczorajszych zjawisk burzowych również znajdą Państwo na naszym forum.

W kolejnych dniach będziemy mieć znacznie spokojniejszą pod względem zjawisk atmosferycznych pogodę. Póki co modele numeryczne nie przewidują korzystnych warunków do formowania się burz. Będziemy mieć za to umiarkowanie ciepłą aurę, zarówno z opadami deszczu, jak i dłuższymi chwilami ze słońcem.

Widoczna superkomórka z dobrze wykształconym hook echo (http://www.meteo-info.be/)

Od dłuższego czasu informujemy, iż sytuacja synoptyczna, jaka będzie mieć miejsce w naszej części Europy, sprzyja występowaniu licznych i gwałtownych struktur burzowych, generujących groźne zjawiska pogodowe. W kontekście kolejnych kilkudziesięciu godzin na szczególną uwagę zasługuje aktywny front chłodny, w obrębie którego aktualnie rozwijają się gwałtowne burze u naszych zachodnich sąsiadów. O potencjalne burz świadczą m.in. silne rdzenie poszczególnych komórek burzowych (na ogół superkomórek) oraz szybka ich organizacja w wielokomórkową formację konwekcyjną. O dobrej organizacji superkomórek niech świadczy załączony obok skan radarowy sprzed paru godzin z Belgii, na którym świetnie mamy pokazane znakomicie uformowane hook echo. Jak donoszą środki masowego przekazu, superkomórka ta wykształciła tam tornado (więcej informacji o nim na naszym forum).

Prognozowana siła pionowego uskoku prędkościowego wiatru w warstwie 0-1 km AGL wraz z energią CAPE (ESTOFEX)

Prognozy numeryczne na dzień jutrzejszy dla naszego kraju są groźne. Sytuacja wygląda o tyle dynamicznie, iż każdy z modeli numerycznych (m.in. GFS, HIRLAM, UM, ECMWF) zgodnie prognozują korzystne warunki dla rozwoju silnych zjawisk burzowych. Szczególnie aktywne formacje burzowe mogą przetoczyć się częściowo w regionach zachodnich i cz. centralnych oraz północnych (część województwa wielkopolskiego, a także woj. kujawsko – pomorskie, cz. pomorskie, cz. mazowieckie, warmińsko – mazurskie). To właśnie w tych miejscach (godziny 12-18 UTC, wcześniej możliwe jest dojście burz do dzielnic zachodnich i północno – zachodnich z Niemiec) największa chwiejność termodynamiczna (ponad 1000 J/kg SBCAPE) ma pokryć się z dość dobrymi warunkami kinematycznymi związanymi z rozległą, długą falą górną. Ponadto mocniejszy wiatr spodziewany jest również na niższych poziomach troposfery, który w tych warstwach będzie jednocześnie potęgować silniejsze uskoki pionowe wiatru, zarówno prędkościowe, jak i kierunkowe, wpływające na szybką organizację pojedynczych komórek burzowych w klastry burzowe. W środowisku silniejszego przyspieszenia wiatru oraz zmiany jego kierunku wraz z wysokością w dolnej troposferze należy się liczyć z rozwojem burz zawierających rotujące prądy wstępujące, które mogą stwarzać zagrożenie opadami gradu o średnicy do około 2-3 centymetrów, silniejszymi, punktowo niszczącymi porywami wiatru, ulewnymi opadami deszczu, a nawet 1-2 trąbami powietrznymi. Jeśli chodzi o potencjał do generowania trąb – sytuacja jest jednak trochę problematyczna. O ile modele GFS i ECMWF spodziewają się dużej zawartości wilgoci w dolnej troposferze, tak model HIRLAM przewiduje wyraźnie suchsze warunki, bardziej sprzyjające występowaniu zjawisk downburst (silnych, a nawet wręcz niszczących porywów wiatru związanych z działalnością prądów zstępujących). Widzimy więc, iż ilość pary wodnej w dolnej troposferze odegra kluczowy wpływ – im będzie ona bliższa wyliczeniom modeli, tym większe ryzyko silnego przyspieszania prądów wstępujących w dolnych warstwach troposfery, które przy szybkiej kondensacji pary wodnej (spodziewany – wg GFS – ML LCL na wysokości ok. 800-1000 metrów) oraz silniejszych uskokach pionowych wiatru mogą przyczynić się do rozwoju mezocyklonalnej trąby powietrznej (lub nawet dwóch). Zaznaczamy jednak, iż dokładne informacje co do wilgotności bezwzględnej będziemy mogli odczytać dopiero jutro z bieżących analiz stacji synoptycznych.

Spodziewana silna i głęboka zbieżność wiatrów wraz z głębszymi warstwami niestabilnego powietrza w dolnych paru kilometrach troposfery (godzina 23:00 CEST - wersja modelu HIRLAM)

Następnie bardzo ciekawa sytuacja może mieć miejsce na obszarze Niemiec (godziny popołudniowe). Modele numeryczne zgodnie spodziewają się tam wystąpienia zafalowania na froncie atmosferycznym, które prawdopodobnie przyczyni się do rozwoju silnej, wielokomorkowej formacji burzowej, szybko wędrującej w kierunku naszego kraju. Niewykluczone, iż w środowisku wzmożonego przepływu poziomego mas powietrza oraz silnych wielkoskalowych ruchów wznoszących przybierze ona formę rozległej burzy z wbudowaną linią szkwałową, na trasie której największe zagrożenie stwarzałyby silne / bardzo silne (miejscami niszczące) porywy wiatru. Istotne w kontekście wiatrów jest jej przemieszczanie się – prawdopodobnie część potencjalnego układu wędrowałaby bardziej wzdłuż swej osi, tym samym stwarzając większe ryzyko ulewnych opadów deszczu i – w przypadku wbudowanych superkomórek – większego gradu, natomiast druga połowa (południowa) bardziej może propagować z wiatrem i stwarzać większe zagrożenie silnymi porywami wiatru. Prognozy co do organizacji potencjalnego układu są jednak rozbieżne i nie wiadomo czy powstanie bardziej liniowa, czy wielokomórkowa forma mezoskalowego systemu konwekcyjnego. Jak wynika z prognoz, burza dotrze do Polski w godzinach późno popołudniowych / wieczornych i w nocy będzie wędrować coraz szybciej w stronę dzielnic północnych, północno – wschodnich i centralnych, nadal stwarzając zagrożenie ulewami oraz silnym wiatrem.

Zważywszy na fakt, iż prognozy kilku modeli numerycznych dobrze się uzupełniają, zalecamy na bieżąco obserwować obrazy radarowe, zdjęcia satelitarne, a także ostrzeżenia, prognozy i komunikaty wydawane przez naszych prognostów. Coraz więcej wskazuje na to, że możemy mieć do czynienia z pierwszym, poważniejszym incydentem burzowym w trwającym sezonie.

Konwekcja (fot. Artur Surowiecki)

Po burzowym okresie, kiedy część Polski zmagała się z gwałtownymi ulewami i gradobiciami, mamy spokojną pogodę z duża ilością słońca na przeważającym obszarze kraju. Większe zachmurzenie panowało dzisiaj w województwach Polski Południowo-Wschodniej. Chmury te były związane ze słabym niżem wraz z ciepłym frontem atmosferycznym znajdującym się nad Ukrainą.

Od jutra czeka nas spore ocieplenie. Ponownie do naszego kraju zaczną napływać wygrzane masy powietrza znad Europy Południowo-Zachodniej. Wał wyżowy, który będzie rozciągać się od Zachodniej Rosji po Płw. Bałkański i Morze Śródziemne, zapewni nam piękną pogodę. Tylko na zachodzie kraju z upływem dnia mogą wypiętrzyć chmury Cumulonimbus, które dzadzą przelotne opady deszczu i niezbyt silne burze.

Od czwartku nad Europą Zachodnią i Środkową będziemy mieć do czynienia z bardzo dynamiczną sytuacją pogodową. Nad Atlantykiem utworzy się aktywny układ niżowy, który dość szybko ma się przemieszczać w kierunku Skandynawii, jednocześnie bardzo się pogłębiając. Na południe od centrum niżu oraz w pobliżu jego chłodnego frontu atmosferycznego pojawi się umiarkowana chwiejność termodynamiczna (prognozowana wartość CAPE ma wynosić 1000-1500 J/kg). Przed chłodnym frontem atmosferycznym wykształci się wyraźny ciepły sektor układu, do którego napłynie powietrze zwrotnikowe z południa Starego Kontynentu. Natomiast za frontem zacznie napierać o blisko 20°C chłodniejsza masa powietrza pochodzenia arktycznego. Tak potężny poziomy gradient temperatury doprowadzi do powstania dość silnych wiatrów troposferze. W górnej i środkowej troposferze pojawi prąd strumieniowy, którego prędkość ma wynosić 35-50 m/s. Ponieważ prąd strumieniowy będzie częściowo pokrywać się ze strefą chwiejności termodynamicznej oraz z silniejszymi wiatrami w dolnej troposferze, burze prognozowane na czwartek we Francji, w Krajach Beneluksu oraz w północno-zachodnich Niemczech mogą być groźne, z bardzo silnym wiatrem i dużym gradem. Nie można wykluczyć lokalnej trąby powietrznej, nawet dość silnej.  W nocy z czwartku na piątek front atmosferyczny, który prawdopodobnie będzie poprzedzony sporym i dość dobrze zorganizowanym mezoskalowym układem konwekcyjnym, dotrze do naszego kraju.

Nadciągający chłodny front atm. widoczny w prognozie modelu GFS na 11.05.2012, godz. 14:00 CEST (mapa TB850, źródło: Estofex)

W piątek omawiany wyżej niż znajdzie się nad Płw. Skandynawskim, a jego front będzie powoli wędrować przez Polskę z zachodu na wschód. Granicy oddzielającej dwie odmienne masy powietrza będzie towarzyszyć energia CAPE osiągająca wartość w kilku regionach Polski do ok. 1000 – 1200 J/kg. Obszar z największymi wartościami CAPE będzie częściowo pokrywać się ze strefą pionowych uskoków wiatru DLS o wartościach 20-25 m/s. W dolnych partiach troposfery również będziemy mieć do czynienia z dość znacznymi prędkościami przepływu poziomego powietrza, a prognozowana prędkość uskoków LLS ma wynieść ok. 10 m/s. Wszystko więc wskazuje na to, że gwałtowne burze nie ominą naszego kraju. Póki co jest zdecydowanie za wcześnie, aby mówić o szczegółach prognozy na piątek. Wszystko jednak wskazuje na to, że będziemy mieć do czynienia z kilkoma superkomórkami przynoszącymi opady dużego gradu oraz być może z dość dobrze zorganizowanym układem MCS, w którym głównym zagrożeniem będą porywiste wiatry. Największe szanse na burze są w pasie od Ziemi Lubuskiej, Dolnego Śląska i Opolszczyzny po Pomorze Wschodnie, Warmię, Mazury i Podlasie. O szczegółach prognozy na piątek poinformujemy Państwa za kilkadziesiąt godzin.

Skutek superkomórki burzowej typu wysoko-opadowego w Lubaczowie na Podkarpaciu (http://www.elubaczow.com/)

Dzień dzisiejszy przynosi nam kontynuację burz, które pod wpływem korzystnych warunków termodynamicznych i dość dobrych warunków kinematycznych troposfery przybierają zorganizowane struktury konwekcyjne. Na aktualnych obrazach radarowych doskonale widać formujący się nad Czechami mezoskalowy system konwekcyjny (MCS), który wędruje do południowo – zachodniej części kraju i niewykluczone, że po przekroczeniu polskiej granicy, nadal będzie przesuwać się w kierunku północnym (dobudowując się od strony wschodniej), w stronę regionów Polski Zachodniej / Centralnej, uwzględniając bliską obecność układu niżowego oraz silne wielkoskalowe ruchy wznoszące w troposferze. Oprócz południowo – zachodnich dzielnic RP, burze występują też na zachodzie oraz coraz bardziej zaczynają się formować na południu.

Skutek burzy w miejscowości Modliszewice na Ziemi Świętokrzyskiej (http://www.echodnia.eu/)

Ze względu na to, iż pomału zbliża się kres zalegania nad naszym krajem chwiejnej masy powietrza, wypada napisać trochę o sytuacji z minionych dni. Ostatnimi czasy gwałtowne burze przetaczały się nad wieloma regionami naszego kraju. Najbardziej powszechne były na południowym – zachodzie, zachodzie, południu, częściowo w centrum, a także w dzielnicach południowo – wschodnich, wschodnich i północno – wschodnich. Jak wynika z informacji, których dostarczają nam nasi obserwatorzy oraz środki masowego przekazu, najsilniejsze ośrodki burzowe (burze pulsacyjne, klastry oraz superkomórki burzowe typu wysoko-opadowego) generowały gwałtowne opady deszczu, doprowadzające do podtopień i zalań, większy grad (o średnicy do nawet około 3 centymetrów) oraz silne, punktowo wręcz niszczące porywy wiatru. Szczególnie sporo informacji o szkodach pojawiało się przedwczoraj oraz wczoraj, a więcej informacji na ich temat znajdą Państwo na naszym forum.

Prognoza energii CAPE oraz siły uskoku prędkościowego wiatru z warstwy 0-6 km AGL (ESTOFEX)

W dniu jutrzejszym należy się spodziewać kolejnych zjawisk burzowych, które ponownie mogą być gwałtowne. Szczególnie aktywnych formacji burzowych spodziewamy się w pasie od regionów południowych, aż po północny – wschód RP (włącznie z całym wschodem). Winowajcą dynamicznej pogody będzie kolejny chłodny front atmosferyczny, w strefie oddziaływania którego modele przewidują silne wspomaganie ruchów wznoszących, a także podwyższoną do około 700-1200 J/kg chwiejność termodynamiczną (MLCAPE 0-30 hPa AGL). Dodatkowo w swobodnej troposferze wyliczane jest pojawienie się nieco silniejszych uskoków pionowych wiatru, które będą sprzyjać szybkiej organizacji pojedynczych komórek burzowych w większe, wielokomórkowe formacje, wędrujące z południowego – zachodu na północny – wschód, a także zapewniać ich dłuższą żywotność, poprzez lepsze odseparowanie prądów wstępującego od zstępującego Prawdopodobnie dojdzie też do inicjacji paru superkomórek typu wysoko-opadowego (ostatnimi czasy bardzo powszechnych), przynoszących szczególnie gwałtowne opady deszczu oraz gradu o średnicy do 2-3 cm, a także silne, punktowo niszczące porywy wiatru. Warunki, jakie wystąpią jutro, mogą też w pewnym stopniu doprowadzić do powstania trąby powietrznej, na którą największe szanse są w woj. warmińsko-mazurskim. Interesująco przedstawiają się prognozy na godziny późno popołudniowe oraz wieczorne dla dzielnic południowych – model numeryczny HIRLAM przewiduje pojawienie się zafalowania nad Czechami, wskutek którego może tam dojść do powstania mezoskalowego systemu konwekcyjnego (MCS-a), który z pełnym impetem może uderzyć w dzielnice południowe (Górny Śląsk, Małopolska) i na fali frontowej wędrować dalej w kierunku północno – wschodnim. Nie jest to jednak pewny scenariusz, choć mimo to należy jutro na bieżąco monitorować sytuację, ponieważ prognozy są potencjalnie groźne.

Piorun nad Brzeskiem w dn. 3.05.2012 (fot. Tomasz Machowski)

W ciągu ostatnich kilku godzin silne burze przeszły nad znaczną częścią Polski. Grzmiało i błyskało się już w woj. lubuskim, dolnośląskim, opolskim, śląskim, małopolskim, lubelskim, świętokrzyskim, łódzkim i wielkopolskim. Najsilniejsze burze przeszły w okolicach Częstochowy, Kielc, Sandomierza i na Roztoczu, gdzie notowano bardzo liczne wyładowania atmosferyczne, wystąpił opad dużego gradu, a deszcz padał tak mocno, że powodował podtopienia. Po burzy nad Kotliną Kłodzką i w rejonie Jeleniej Góry podniósł się gwałtownie poziom rzek, miejscami do stanów ostrzegawczych. W Sudetach nadal występują dość duże opady deszczu.

Teraz najsilniejsze burze występują w rejonie Wrocławia. Strefa z grzmotami i błyskami przesuwa się w stronę woj. wielkopolskiego i łódzkiego. Klaster burz związany jest z systemem frontów atmosferycznych, który został wytworzony przez niż znad południowo-zachodniej części naszego kraju. Układowi  w najbliższym czasie mogą towarzyszyć bardzo duże opady deszczu powodujące miejscami podtopienia. W nocy strefa burz znajdzie się nad Polską Centralną.

Prognoza GFS na 3.05.2012, godz. 15 UTC - CAPE i DLS (źródło: Estofex)

W dzień początkowo burze i opady deszczu mają pojawić się w linii od Zatoki Gdańskiej po woj. śląskie. Z upływem dnia, pod wpływem dużej energii konwekcji CAPE przekraczającej 1500 J/kg oraz stref konwergencji w planetarnej warstwie granicznej pojawią się nowe silnie wypiętrzone komórki burzowe, które mogą utworzyć dość silny mezoskalowy układ konwekcyjny. Rozległa burza wielokomórkowa może objąć obszar kilku województw Polski Wschodniej i Południowej. Podczas przechodzenia burz głównym zagrożeniem będą silne ulewy powodujące podtopienia. Prognoza efektywnej wodności troposfery przewiduje wartości PW dochodzące miejscami nawet do ponad 30 mm, co jak na początek maja jest zjawiskiem bardzo rzadkim. Dodatkowo nie wyklucza się kilku niezbyt silnych burz superkomórkowych. Mogą one sprowadzić opady większego gradu (do ok. 3 cm w średnicy) oraz silny wiatr. Być może pojawi się słaba trąba powietrzna, jednakże prognoza wskaźników kinematycznych w dolnej troposferze wykazuje bardzo słabe warunki. Trzeba zaznaczyć, że w dniu jutrzejszym w wielu miejscach Polski Wschodniej spodziewane są dość niskie poziomy LCL. Pod wieczór zjawiska burzowe zaczną powoli opuszczać nasz kraj.

Na koniec należy dodać, że piątkowy front atmosferyczny, mimo swojej aktywności, przyniesie jedynie niezbyt silne ochłodzenie. W sobotę przewidywane są następne burze związane z kolejnymi frontami atmosferycznymi, które mają przejść nad naszym krajem. Duże ochłodzenie pojawi się dopiero w niedzielę na zachodzie i w centrum kraju. W poniedziałek zimno ma być już na przeważającym obszarze Polski. Prognozowane są temperatury maksymalne osiągające wartości rzędu 12-15°C, a w nocy mogą pojawić się przymrozki.

Aktualne zdjecie satelitarne

Jak widać na załączonym obok zdjęciu satelitarnym, poszczególne formacje konwekcyjne przykrywają całkiem spory obszar (tyczy się to klastrów burzowych). Burze te występują w środowisku bardzo słabego przepływu poziomego mas powietrza, w związku z czym ich prędkość przemieszczania się jest niewielka, a gdzieniegdzie wręcz zerowa (typowe burze stacjonarne). W tego typu przypadkach wzrasta ryzyko wystąpienia nadmiernych opadów deszczu w danym miejscu, mogących powodować podtopienia. Swoją drogą warto zwrócić uwagę na pomiary ze stacji ulokowanej we Wrocławiu – jak wynika z sondażu aerologicznego energia SBCAPE przekraczała tam o godzinie 14:00 CEST 1400 J/kg, jednak po podstawieniu warunków z godz. 17:00 CEST (temperatura na poziomie +29 st.C, z kolei punkt rosy aż +16 st.C) można odczytać, iż CAPE dla cząstki liczonej z samego gruntu wynosi aż 2950 J/kg! Jest to póki co największa chwiejność odnotowana w tym roku na terenie naszego kraju. W chwili obecnej na terenie Dolnego Śląska nie rejestruje się występowania zjawisk burzowych (za wyjątkiem obszarów górskich, gdzie następuje stopniowa inicjacja konwekcji), ale niewykluczone, że w ciągu kolejnych paru godzin dojdzie do ich rozwoju. Ze względu na sporą chwiejność termodynamiczną, całkiem możliwe, iż burze będą też z nami obecne w godzinach nocnych, zwłaszcza na południu, południowym – wschodzie, częściowo w centrum oraz w dzielnicach południowo – zachodnich i zachodnich.

Spodziewana głęboka konwergencja wiatrów na godzinę 23:00 CEST dnia jutrzejszego

Na jutro modele numeryczne wciąż podtrzymują znaczną energię potencjalną konwekcji na sporym obszarze naszego kraju. Szczególnie sporo zjawisk burzowych może wystąpić na zachodzie, południowym – zachodzie i w centrum, poza tym struktury burzowe spodziewane są również na południu oraz południowym – wschodzie. Wciąż słaby przepływ poziomy powietrza w swobodnej troposferze będzie powodował powstawanie stacjonarnych oraz wolno wędrujących komórek burzowych, które w środowisku sporej chwiejności termodynamicznej i obecności stref konwergencji wiatrów w planetarnej warstwie granicznej, mogą przybierać formy klastrów burzowych, przynoszących ulewne opady deszczu (lokalnie gradu o średnicy do 1-3 cm, zwłaszcza w czasie superkomórek) oraz silniejsze porywy wiatru. Głęboka konwekcja może występować już od rana i trwać aż do nocy z czwartku na piątek włącznie, uwzględniając pojawienie się silnych zbieżności wiatrów, jednocześnie pokrywających się z głębokimi warstwami niestabilnego powietrza. Nie można wykluczyć, iż późnym popołudniem oraz w pierwszej części nocy ilość klastrów burzowych na terenie naszego kraju będzie jak na razie największa w trwającym sezonie burzowym. Być może będziemy mieli nawet do czynienia z mezoskalowym systemem konwekcyjnym, który może generować wyjątkowo obfite opady deszczu.

Obraz radarowy z godziny 15:30 UTC z doskonale widocznym wybrzuszeniem na granicy polsko-niemieckiej (źródło: http://www.wetterpool.de)

Dziś najaktywniejsze burze przetoczyły się na południowym – zachodzie kraju, a także w dzielnicach zachodnich i częściowo północno – zachodnich, gdzie zresztą występują do tej pory. Konwekcja, która została zainicjowana w zwrotnikowej masie powietrza, przybrała zorganizowany charakter – uformowały się zarówno klastry burzowe, jak i kilka superkomórek burzowych, a ich największe skupisko wystąpiło dokładnie tam, gdzie zakładała wydana na dziś prognoza siły i aktywności burz. Warte uwagi jest bez wątpienia powstanie zjawiska bow echo oraz linii szkwału, która wędruje od Ziemi Lubuskiej i wschodnich Niemiec, po Pomorze Zachodnie. Poza tym burze notowane są na południu i w centrum RP, jednak ich natężenie jest znacznie słabsze, niż burz z dzielnic zachodnich. Najsilniejsze ośrodki burzowe generują ulewne opady deszczu, silne, a niewykluczone, że nawet wręcz niszczące porywy wiatru i opady gradu oraz bardzo dużą ilość wyładowań atmosferycznych.

Spodziewana konwergencja wiatrów oraz głębokość warstw niestabilnego powietrza

Na dzień jutrzejszy modele numeryczne zgodnie przewidują możliwość powstania gwałtownych zjawisk burzowych. Będzie im sprzyjać wyższa wilgotność powietrza, a także wciąż bardzo duże gradienty pionowe temperatury oraz strefy zbieżności wiatrów, jednocześnie pokrywające się z głębokimi warstwami niestabilnego powietrza w dolnych kilku kilometrach troposfery (co widać na załączonym obok obrazie). Szczególnie sporo burz może wystąpić w pasie od dzielnic zachodnich i częściowo południowo – zachodnich, przez centrum, aż po wschód, gdzie spodziewana jest wyraźna konwergencja wiatrów, która będzie napędzać ich inicjację. Te, w środowisku energii SBCAPE przekraczającej 1000-1500 J/kg, będą przybierały formy klastrów burzowych, które – jak to widzą modele GFS i UM – szczególnie rozległe obszarowo mogą być na Lubelszczyźnie, częściowo Mazowszu, Ziemi Świętokrzyskiej, Łódzkiej oraz w Wielkopolsce i w woj. lubuskim. Na południe od tej linii będą na ogół powstawać pojedyncze komórki lub niewielkie formacje wielokomórkowe, zaś im bliżej gór, tym niewykluczone będą ponownie większe struktury konwekcyjne. Uwzględniając dodatkowo pojawienie się trochę zwiększonego pionowego uskoku kierunkowego wiatru, możliwe też będzie powstanie – podobnie jak dziś – paru superkomórek burzowych. W czasie jutrzejszych burz największe zagrożenie ponownie będą stanowić silne ulewy, a także opady gradu o średnicy do 2-3,5 cm (szczególnie w czasie ośrodków burzowych z rotującymi prądami wstępującymi) i silne, punktowo gwałtowne porywy wiatru związane z działalnością silnych prądów zstępujących, którym sprzyjać będą suchsze warstwy wymieszane z wilgotnymi na różnych poziomach w troposferze. Zjawiska konwekcyjne, zważywszy na wciąż chwiejną masę powietrza, nadal będą mogły występować w godzinach nocnych, zwłaszcza na zachodzie i północnym – zachodzie, w centrum, na południowym – zachodzie, południu i w dzielnicach południowych oraz częściowo wschodnich, a ich głównym zagrożeniem będą wtedy silne opady deszczu. Temperatura maksymalna ponownie w wielu miejscach wzrośnie do +27 – +32 stopni Celsjusza, przy czym najcieplej powinno być na południowym – zachodzie, południu oraz w regionach południowo – wschodnich. Chłodniej ma być na północy – do +15 – +22 st.C, zaś nad samym morzem (krańce północne woj. pomorskiego), przez wpływ chłodnego wiatru, może być zaledwie ok. +7 st.C.

Spodziewana energia CAPE na czwartek - wstępne prognozy

W czwartek zapowiadane są kolejne liczne i gwałtowne burze. W tym dniu wilgotność powietrza będzie jeszcze większa, z czym wiązać się będzie stopniowa wędrówka chłodnego frontu z zachodu na wschód kraju. W większości Polski, uwzględniając wyliczaną energię SBCAPE do około 1400-2000 J/kg, a także strefy konwergencji wiatrów, powstawać będą wielokomórkowe formacje burzowe (możliwych będzie też kilka superkomórek), które będą przynosić ulewne opady deszczu, grad o średnicy do 1-3,5 cm oraz silne porywy wiatru. Liczne ośrodki burzowe będą powszechne również w nocy z czwartku na piątek (za wyjątkiem regionów zachodnich), tak więc miłośnicy zjawisk burzowych powinni mieć okazję do zdobycia ładnych ujęć błyskawic, tym bardziej, że burze mogą być aktywne elektrycznie.